79. VEREM EĞİTİM VE FARKINDALIK HAFTASI
(04-09 Ocak 2026)
Tüberküloz (verem), bulaşıcı yapısı ve yaygınlığı nedeniyle dünya genelinde kararlılıkla mücadele edilmesi gereken ciddi bir halk sağlığı sorunudur. Bu hayati konuya dikkat çekmek ve toplumda farkındalık oluşturmak amacıyla, ülkemizde 1947 yılından bu yana her yıl Ocak ayının ilk pazar günüyle başlayan hafta 'Verem Eğitim ve Farkındalık Haftası' olarak belirlenmiştir. Hafta boyunca düzenlenen etkinliklerle, hastalığa karşı korunma yöntemleri ve tedavi süreçleri hakkında toplumun her kesiminin bilgilendirilmesi hedeflenmektedir.
Tüberküloz hastalığının etkeni nedir?
Tüberküloz hastalığının etkeni Mycobacterium tuberculosis complex basilleridir. Yavaş çoğalan, kültürde 2-6 haftada üreyen ve oksijenli ortamda yaşayan bir basildir
Verem Nasıl Bulaşır?
· Bulaşma Yolu: Sadece solunum yoluyla geçer. Hasta kişinin öksürük ve hapşırığıyla havaya yayılan damlacıklar sağlıklı kişilerce solunur.
· Kimler Bulaştırıcıdır? Tedavi almayan veya düzensiz tedavi gören akciğer ve gırtlak tüberkülozu hastaları temel kaynaktır.
· Risk Faktörleri: Kapalı alanın darlığı, yetersiz havalandırma ve hasta kişiyle geçirilen sürenin uzunluğu bulaşma ihtimalini artırır.
· İyi Haber: Düzenli ilaç kullanımı sayesinde bulaştırıcılık 2-3 hafta gibi kısa bir sürede yok olur.
Tüberküloz (Verem) Hastalığının Belirtileri
Tüberküloz belirtileri, tutulan organa ve hastanın genel durumuna göre çeşitlilik gösterebilir. Belirtileri şu ana başlıklar altında toplamak mümkündür:
1. Genel ve Sistemik Belirtiler Hastalığın en yaygın genel belirtileri arasında halsizlik, iştahsızlık, kilo kaybı, ateş ve gece terlemesi yer alır. Küçük çocuklarda ise bu durum kendini büyüme ve gelişme geriliği veya kilo alımının duraklaması şeklinde gösterebilir.
2. Solunum Sistemi Belirtileri Akciğer tüberkülozunda en sık karşılaşılan şikayetler; iki-üç haftadan uzun süren öksürük, balgam çıkarma, kanlı balgam (hemoptizi), göğüs, sırt veya yan ağrısı ile nefes darlığıdır. Özellikle antibiyotik tedavisine yanıt vermeyen uzun süreli öksürüklerde mutlaka tüberkülozdan şüphelenilmelidir.
3. Akciğer Dışı Organ Tutulumları Tüberküloz sadece akciğerleri değil, diğer organları da etkileyebilir. Bu durumda etkilenen organa özgü bulgular ortaya çıkar:
· Kemik ve Eklem: Omurga, kalça veya dizlerde ağrı, şişlik ve akıntı.
· Lenf Bezleri: Boyun veya diğer bölgelerdeki lenf bezlerinde büyüme ve akıntı.
· Gırtlak (Larinks): Ses kısıklığı.
· Böbrek: İdrarda kan veya iltihap.
4. Yaşlılarda ve Bağışıklığı Zayıf Kişilerde Belirtiler Özellikle yaşlılarda ve bağışıklık sistemi baskılanmış bireylerde hastalık "atipik" yani alışılmışın dışında seyredebilir. Bu hastalar öksürük veya ateş gibi klasik belirtileri göstermeyebilir. Bunun yerine;
· Kronik yorgunluk ve fonksiyonel kapasite kaybı,
· Bilişsel bozukluklar ve iştahsızlık,
· Nedeni açıklanamayan, düşük dereceli ve uzun süreli ateş görülebilir.
Tüberküloz tanısı konulurken izlenen süreç şu şekildedir:
Klinik ve Radyolojik Değerlendirme: Belirtilerin yavaş ilerlemesi nedeniyle, doktorun şüphesi ve hastanın akciğer röntgeni ilk adımda büyük önem taşır.
Kesin Tanı (Laboratuvar): Hastalığın varlığını kesinleştirmek için balgam örneği incelenir. Basilin mikroskopta görülmesi, kültürde üremesi veya moleküler testlerle saptanması şarttır.
Tarama Testleri: Tüberkülin Deri Testi (TDT) pozitifliği, vücutta basilin olduğunu kanıtlar. Bu test, kişinin hem aktif hasta olduğunu hem de sadece mikrobu taşıyor (enfeksiyon) olabileceğini gösterebilir.
Tüberküloz Tedavi Süreci ve Uygulanışı
Tüberküloz, günümüzde modern tıp yöntemleriyle tamamen iyileştirilebilen bir hastalıktır. Tedavi süreci, T.C. Sağlık Bakanlığı tarafından yayımlanan "Tanı ve Tedavi Rehberi" standartlarına göre şu şekilde yürütülür:
1. Tedavi Süresi ve İlaç Kullanımı Yeni tanı konulmuş tüberküloz hastaları için tedavi süreci genellikle 6 ay sürer. Bu süreç iki aşamadan oluşur:
· İlk 2 Ay: 4 farklı ilacın bir arada kullanıldığı yoğun başlangıç evresidir.
· Son 4 Ay: 2 farklı ilaçla devam edilen idame evresidir.
2. Doğrudan Gözetimli Tedavi (DGT) Tedavinin başarısı için ilaçların her gün, eksiksiz ve düzenli kullanılması hayati önem taşır. Bu düzeni sağlamak adına uygulanan en ideal yöntem Doğrudan Gözetimli Tedavi (DGT)’dir. Bu yöntemde hasta, ilaçlarını tercihen bir sağlık personelinin gözetiminde içer; böylece tedavinin aksamasının ve dirençli tüberküloz gelişiminin önüne geçilir.
3. Ücretsiz İlaç ve Takip Hizmetleri Tüberküloz tedavisinde kullanılan tüm ilaçlar, ilgili sağlık kuruluşları tarafından hastalara ücretsiz olarak temin edilir. Tedavi süresince hastanın durumu her ay düzenli olarak Verem Birimi tarafından takip edilmelidir. Bu kontrollerde tedavinin seyri izlenir ve iyileşme süreci değerlendirilir.
Temaslı muayenesi ve koruma tedavisi neden gereklidir?
Tüberküloz hastalarıyla aynı ortamda bulunan 'temaslı' kişilerin muayene edilmesi, hem kendi sağlıkları hem de toplum sağlığı için gereklidir. Verem Birimleri, bu muayeneleri ve tetkikleri tamamen ücretsiz olarak gerçekleştirmektedir. Buradaki temel amaç, hastalığı erken teşhis etmek veya hastalık henüz ortaya çıkmadan önlem almaktır. Eğer bir temaslıda hastalık saptanmazsa ancak risk görülürse, 6 ay süren ve genellikle tek ilaçla yürütülen bir koruma tedavisi başlatılır. Bu basit önlem, ileride oluşabilecek daha ciddi tabloların önüne geçer.
Tüberküloz aşısı kimlere uygulanır?
· Aşı Adı: BCG (Bacille Calmette Guerin)
· İdeal Zaman: Doğumdan sonraki 2. ayın bitimi.
· Kaçırılan Durumlarda: 6 yaşına kadar (TDT deri testi sonucuna göre).
· Neden Önemli? Çocuklarda menenjit ve miliyer (yaygın) tüberküloz gibi ölümcül seyreden türleri engeller.
· Nerede Yapılır? Aile Sağlığı Merkezleri ve Verem Birimlerinde (Ücretsiz).
Tüberküloz Nakdi Yardımı Hakkında Bilinmesi Gerekenler
· Kimler Faydalanabilir? Ekonomik ve sosyal güçlük yaşadığı vakıf tarafından onaylanan tüm tüberküloz hastaları
· Temel Şart: Tedavinin "Doğrudan Gözetimli Tedavi" (DGT) kapsamında, yani sağlık personeli gözetiminde düzenli sürdürülmesi.
· Ödeme Süresi: Tüm tedavi süreci + Tedavi bittikten sonraki 6 ay.
· Kurumlar: Sağlık Bakanlığı ile Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı iş birliğiyle yürütülmektedir.
Tüberküloz sadece bir sağlık sorunu değil, toplumsal bir sorumluluktur.
Erken teşhis hayat kurtarır, düzenli tedavi bulaşmayı durdurur.
Unutmayın;verem önlenebilir ve tedavi edilebilir bir hastalıktır!
Sağlıklı bir gelecek için nefesimize sahip çıkalım.
Doç. Dr. Tarık ACAR
Uşak İl Sağlık Müdürü